钱本草
qián běn cǎo
钱,体之轻者也。世人惟患无之,而患轻用。亲朋无以,当厄之急,宜然。然其弊在于使人俭啬,至于亲旧不辜,行路相憎,议论谓之大弊。
qián, tǐ zhī qīng zhě yě 。 shì rén wéi huàn wú zhī , ér huàn qīng yòng 。 qīn péng wú yǐ , dāng è zhī jí , yī rán 。 rán qí bì zài yú shǐ rén jiǎn sè , zhì yú qīn jiù bù gū , xíng lù xiāng sēng , yì lùn wèi zhī dà bì 。
昔鲁国,季孙氏富于姬、齐、卫,其下情乃骄。晋楚之富,甲于海内,而地塌冒,府库虚耗。是皆轻用,其患也。
xī lǔ guó , jì sūn shì fù yú jī 、 qí 、 wèi , qí xià qíng nǎi jiāo 。 jìn chǔ zhī fù , jiǎ yú hǎi nèi , ér dì tā mào , fǔ kù xū hào 。 shì jiē qīng yòng , qí huàn yě 。
噫!钱之为体,有干有枝。其叶为二,故曰:钱有二矣。其干者,文也;其叶者,质也。文为阴,质为阳。文者为出,质者为入。文多者滥,质多者野。文质相当,乃利而久。
yī ! qián zhī wéi tǐ , yǒu gàn yǒu zhī 。 qí yè wèi èr , gù yuē : qián yǒu èr yǐ 。 qí gàn zhě , wén yě ; qí yè zhě , zhì yě 。 wén wéi yīn , zhì wéi yáng 。 wén zhě wéi chū , zhì zhě wéi rù 。 wén duō zhě làn , zhì duō zhě yě 。 wén zhì xiāng dāng , nǎi lì ér jiǔ 。
夫钱之在世,其重若权。人尤怙之,虽锱铢必争,而孰非用也?钱有取舍,犹用有度量衡。
fū qián zhī zài shì , qí zhòng ruò quán 。 rén yóu hù zhī , suī zī zhū bì zhēng , ér shú fēi yòng yě ? qián yǒu qǔ shě , yóu yòng yǒu liàng dù héng 。
若其滥出无度,则如鬻器于市。若其恇怯不敢使流通,则钱壅滞于民,此之谓鏣鏦。设使鬻钱于市,有曷异焉?若其轻用,则货币益轻;若重用,则货泉益重。此之谓滞通。昔秦钱重,而货泉轻,战于戎狄,货财不赡。汉钱轻,而货泉重,钱益轻薄而物贵,则百姓不便。此其候也。
ruò qí làn chū wú dù , zé rú shù qì yú shì 。 ruò qí kuàng qiè bù gǎn shǐ liú tōng , zé qián yǒng zhì yú mín , cǐ zhī wèi chǎn chán 。 shè shǐ qù qián yú shì , yǒu hé yì yān ? ruò qí qīng yòng , zé huò bì yì qīng ; ruò zhòng yòng , zé huò quán yì zhòng 。 cǐ zhī wèi zhì tōng 。 xī qín qián zhòng , ér huò quán qīng , zhàn yú róng dí , huò cái bù zhàn 。 hàn qián qīng , ér huò quán zhòng , qián yì qīng bó ér wù guì , zé bǎi xìngng bù biàn 。 cǐ qí hòu yě 。
且钱有伪而真者,真而伪者。伪者之祸十,真者之祸五。若市有伪钱,人则恶之。若家有伪钱,犹一恶也。
qiě qián yǒu wěi ér zhēn zhě , zhēn ér wěi zhě 。 wěi zhě zhī huò shí , zhēn zhě zhī huò wǔ 。 ruò shì yǒu wěi qián , rén zé è zhī 。 ruò jiā yǒu wěi qián , yóu yī è yě 。
凡钱有九伪:薄小、模糊、桙涩、偏轻、漫轮、肉好、背文、文参、穿穴。此之伪也。
fán qián yǒu jiǔ wěi : bó xiǎo 、 mó hú 、 gēng sè 、 piān qīng 、 màn lún 、 ròu hǎo 、 bèi wén 、 wén cān 、 chuān xué 。 cǐ zhī wěi yě 。
凡钱有八等:肉好四好,背文四等。钱好者,质也;文好者,文也。
fán qián yǒu bā děng : ròu hǎo sì hǎo , bèi wén sì děng 。 qián hǎo zhě , zhì yě ; wén hǎo zhě , wén yě 。
钱有六名:肉好曰宝,背文曰布,轮廓曰郭,穿穴曰眼,质粗曰翕,文错曰沙。
qián yǒu liù míng : ròu hǎo yuē bǎo , bèi wén yuē bù , lún kuò yuē guō , chuān xué yuē yǎn , zhì cū yuē xī , wén cuò yuē shā 。
凡钱,必参其七,乃得为良钱。
fán qián , bì cān qí qī , nǎi dé wéi liáng qián 。
昔晋时钱,其文曰“宝货”,其肉好郭,轮廓俱好。肉好郭者,质也;轮廓者,文也。
xī jìn shí qián , qí wén yuē “ bǎo huò ”, qí ròu hǎo guō , lún kuò jù hǎo 。 ròu hǎo guō zhě , zhì yě ; lún kuò zhě , wén yě 。
钱有伪伪者,有伪真者。伪伪者,轻薄小是也。伪真者,深而中者,有似真焉,然不精好,其祸小。
qián yǒu wěi wěi zhě , yǒu wěi zhēn zhě 。 wěi wěi zhě , qīng bó xiǎo shì yě 。 wěi zhēn zhě , shēn ér zhōng zhě , yǒu sì zhēn yān , rán bù jīng hǎo , qí huò xiǎo 。
夫钱,必参天地之数,象日月之行,则王粟藏。
fū qián , bì cān tiān dì zhī shù , xiàng rì yuè zhī xíng , zé wáng sù cáng 。
昔黄帝、汤、武,以仁义取天下,而钱疏恶。及衰也,乃用钱。
xī huáng dì 、 tāng 、 wǔ , yǐ rén yì qǔ tiān xià , ér qián shū wù 。 jí shuāi yě , nǎi yòng qián 。
夫钱,生于物,而用于物。钱法平允,则物无不安。
fū qián , shēng yú wù , ér yòng yú wù 。 qián fǎ píng yǔn , zé wù wú bù ān 。
若法不平允,则轻重失宜,民失其利。
ruò fǎ bù píng yǔn , zé qīng zhòng shī yí , mín shī qí lì 。
故曰:钱无而国利,币伪而国病。
gù yuē : qián wú wěi bì ér guó lì , bì wěi ér guó bìng 。
昔齐景公时,法钱四字而陨。鲁哀公亦如之,皆失其国。
xī qí jǐng gōng shí , fǎ qián sì zì ér yǔn 。 lǔ āi gōng yì rú zhī , jiē shī qí guó 。
夫钱,积而不用,则涸。
fū qián , jī ér bù yòng , zé hé 。
昔鲁哀公曰:“吾犹为其臧(藏)乎!吾宁为其亡(无)乎!”此之谓也。
xī lǔ āi gōng yuē :“ wú yóu wèi qí zāng (cáng) hū ! wú níng wèi qí wáng (wú) hū !” cǐ zhī wèi yě 。
故曰:钱有九德,廉、信、圣、神、明、照、文、巧、精。
gù yuē : qián yǒu jiǔ dé , lián 、 xìn 、 shèng 、 shén 、 míng 、 zhào 、 wén 、 qiǎo 、 jīng 。
夫钱,非苟得也,非争得也,必从事独贤,乃顾之。
fū qián , fēi gǒu dé yě , fēi zhēng dé yě , bì cóng shì dú xián , nǎi gù zhī 。
钱,生于金,死于金。金锐则钱利,金柔则钱弊。
qián , shēng yú jīn , sǐ yú jīn 。 jīn ruì zé qián lì , jīn róu zé qián bì 。
昔黄帝以日月为籍,以金木为母,而泉(钱)流通乎天下。
xī huáng dì yǐ rì yuè wèi jí , yǐ jīn mù wèi mǔ , ér quán (qián) liú tōng hū tiān xià 。
故曰:非金也,非泉也,市泉也。
gù yuē : fēi jīn yě , fēi quán yě , shì quán yě 。
夫钱者,所以贸金谷,权衡轻重者也。今乃以钱为钱,非钱也。
fū qián zhě , suǒ yǐ mào jīn gǔ , quán héng qīng zhòng zhě yě 。 jīn nǎi yǐ qián wèi qián , fēi qián yě 。
昔晋、宋、齐、梁,以铸钱为利,而国用足。秦、汉而下,乃以鬻钱为利,而国用蹶。
xī jìn 、 sòng 、 qí 、 liáng , yǐ zhù qián wèi lì , ér guó yòng zú 。 qín 、 hàn ér xià , nǎi yǐ yù qián wèi lì , ér guó yòng jué 。
故曰:非钱也,利也。
gù yuē : fēi qián yě , lì yě 。
夫钱者,不可以伪作,不可以伪使。必随其终始,而直其多少。
fū qián zhě , bù kě yǐ wěi zuò , bù kě yǐ wěi shǐ 。 bì suí qí zhōng shǐ , ér zhí qí duō shǎo 。
故曰:非钱也,直也。
gù yuē : fēi qián yě , zhí yě 。
昔人君铸钱,以周货财之用。若伪作,则失其用矣。
xī rén jūn zhù qián , yǐ zhōu huò cái zhī yòng 。 ruò wěi zuò , zé shī qí yòng yě 。
故曰:非周也,贼也。
gù yuē : fēi zhōu yě , zéi yě 。
夫钱者,天生之物,不可得而私也。
fū qián zhě , tiān shēng zhī wù , bù kě dé ér sī yě 。
昔黄帝、汤、武,以仁义取天下,不以钱取也。
xī huáng dì 、 tāng 、 wǔ , yǐ rén