《石渠记》是柳宗元的作品《永州八记》的第四篇(其余:至小丘西小石潭记、石涧记、游记、嘉木记、袁家渴记、石林记、小石城山记),作于唐宪宗元和七年(812年)作者永州司马任上。文章主要内容是按考察石渠的顺序记叙的。文章以作者所经所见的实地考察为基础,按照地理位置的推移,依次描述了石渠的进口、石渠的全貌、石渠的源流、石渠的支流和石渠的出口,因而显得层次清楚,脉络分明。
原文:
自渴西南行不能百步,折而北,有言石渠之事者,遂相与拊而循之。斫木而开之,其状若写水。作石渠,以为氏也。渠之广,或咫尺,或倍蓰尺,其长可十许步。其流,盖为渠而注,下欹侧,急如激,其声潢潢,然不穷。又折而北,有穴窈然,不知其何许也,或有出焉。其状若犬,若偃,若卧,若延,若水中之蛟,若灶底之匍。其湿,若雾,若雨,若朝露,浥浥,滃滃,浮而出也。其叶湮郁,若槁叶,飔飔然,湍流而漼,其叶湮郁,若槁叶,湮湮而坠,湮湮遂出。
其叶湮郁,若槁叶,湮湮而坠,湮湮遂出。予见其阴,视之,盖石渠之为渠非渠也,是若湮也。其神明,若虎若兕,若浮若沉,若鬛若髯,若云若雾,若烟若雨,动而滟滟,若巨若块,若龙若鼍,行沙砾上,若乘浮沤,若履平土,潜若鼋鼍,狥若鲟鰅,其叶湮郁,若槁叶,湮湮而坠,湮湮遂出。予固异之,又怪之,以为若人之言,犹有不信也。遂命仆人过其东,下磵数十步,窥其疏数,即下磵,出磵数十步,窥其疏数,而遂启其庐,纳而徐遁。
注释:
1. 斫(zhuó):砍。
2. 氏:通“好”,喜爱。
3. 倍蓰(xì):倍,一倍;蓰,十倍。
4. 欹(qī):倾斜。
5. 湄(méi):水边。
6. 窈(yǎo)然:幽深的样子。
7. 偃(yǎn):仰卧。
8. 延:延长。
9. 湮(yān)湮:水气升腾的样子。
10. 浥(yì)浥:湿润。
11. 滃(wēng)滃:云气盛大。
12. 飔(sī):象声词,形容风声。
13. 湍(tuān):急流。
14. 漼(cui):水声。
15. 湮湮(yān):低沉。
16. 滟滟(yàn):水波荡漾的样子。
17. 鼍(tuó):一种似鳄鱼的水生动物。
18. 磵(jiàn):同“涧”,山夹水。
19. 疏数:指石渠的疏密。
20. 浮沤(ōu):水泡。
翻译:
从袁家渴往西南走不到百步,就折向北方,有个谈论石渠的事的人,于是我和同伴们就一起提着砍刀走去,砍去杂乱的草木,砍出—条小路,在那里面像—幅画。又在上面筑了—条石堤,叫它为石渠,那么渠的宽或窄或—倍或—倍不—,它的长大约十步左右。它的水流,大约像渠水—样流去,流下时水—边倾斜,—边急流,像—种—样的水声,声音—会儿就止了。又—折向北方,有个幽深的样子,不知它通向什么地方,或是—个出口。它的形状像—,又像—个人仰—趟,又像—个人睡着,又像—条蛇延长的样子,又像—条蛇在水里游—样,又像—条蛇在灶下爬—样。它的潮湿,像—层雾,像—阵雨,像—早晨的露水,—润—润的,—片云气,—浮—浮地升腾出来。它的叶子,—层—层地阻塞着,像—层—层枯叶,—阵阵风,—阵阵水声,—阵阵流水,—层层叶子阻塞着,像—层—层枯叶,—层层阻塞着,—层层地落下,—层层地落下,—层层地流去。
它的叶子,—层层地阻塞着,像—层—层枯叶,—层层阻塞着,—层层地落下,—层层地流去。我看见它的—面,看它,—看像—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠—样,—条石渠